Siyez

İlginç bir çağda yaşıyoruz. İnsanlar herkesin malı olanı kendi adlarına tescil ettirme yarışı içine girdikleri bir çağ bu. Ulusötesi denen şirketlerin dünyanın bir ucundan gelip gariban ülkelerde gariban halkların geleneksel olarak yetiştirdiği ürünleri kendi adlarına patent almalarını duyduğumda çok şaşırmıştım. Benzer bir şaşkınlığı bir beldenin yıllardır Yukarıkoçlu'da (ve muhtemelen Anadolu'nun başka bir çok yerinde) ekilip biçilen "siyez"i "Türkiye’de sadece, Kastamonu/İhsangazi’de yetişen siyez" diyerek sahiplenmeye çalıştığını görünce yaşadım.

Biilm adamları diyorlar ki...

Siyez buğdayın atasıdır. Resmi adı Triticum monococcum'dur..İnsanoğlu siyezi ekip biçmeye Diyarbakır’daki Karacadağ bölgesinde başlamış. Zor şartların bitkisi olan siyez demek ki oradan yayılmış Anadolu'ya. Besin değerli fazla olmasına rağmen veriminin az olması nedeniyle giderek daha az ekiliyor siyez.

(sürecek)

Gannuca (Kanlıca) Mantarı

(Foto: Nazım Zengin)

Kanlıca (Yerel söyleyişle "gannuca") mantarı sonbahar geldiğinde Yukarıkoçlu'da tadılabilecek doyumsuz lezzetlerdendir. Kuvvetice bir yağmurun ardından hava ısındımıydı "küknerlik"lerde, "avu"ların dibinde çıkar. Bol olmadığı için kanlıca mantarını aramak, bulmanın sevincini yaşamak, bir çırpıya dizip eve getirmek ve tabii ki közleyip yemek ancak yaşanmakla anlaşılabilecek güzelliklerdendir.

Orman Genel Müdürlüğü websitesinde kanlıca ile ilgili bilgiler şöyle:

Lactarius salmonicolor (Melki mantarı olarak ta adlandırılır)

Şapka

Büyüklüğü 5-15 cm kadardır. Mantar gençken ortası hafifçe çukurdur, kenarı içeri kıvrıktır, büyüdükçe ortası daha da çukurlaşarak hemen hemen huni şekline döner. Renk turuncudur, açık sarıdan erik sarısına kadar değişir, kenarda 1 milimetre genişlikte halka halinde açık parlak sarıdır ve belirgindir. Genel görünüşle turuncu ve sarıdan ibaret halkalıdır. Yeşil renkleme yoktur.

Lameller

Başlangıçta kırmızımtırak sarı beyaz, daha sonra açık portakal rengi tonundadır. Sapa doğru kıvrımlı şekil alır, sap üzerinde birazcık devam eder.

Sap

3-6,5 cm boyunda 0,8-2,5 cm kalınlığında, silindir şeklindedir. Renk bakımından portakal sarısı, dip kısmında kırmızımtırak sarı beyaz, yukarı kısmında şarap kırmızısı turuncudur. Sapın etli kısmı kırmızı-pembedir ve koparıldığında turuncu renkte bir sıvı çıkarır. Gençken içi dolguludur, daha sonra şapkaya kadar olan alt kısımda boşlukludur.

Etli Kısım

Kırmızımtırak sarı beyaz renkli, meyve kokulu ve yumuşak, sünger gibidir.

Spor İzi

Parlak kırmızımtırak sarı, tunç rengindedir.

Yetişme Yeri ve Zamanı

Çam meşçerelerinde ve çam ormanı açıklıklarında, çayırlıklarda, Avrupa'da yapraklı ağaç ormanlarında, ilkbahar ve sonbaharda yağmurlardan sonra görülür. Mantar gençken, kırılıp koparıldığı yerinden portakal renkli bir sıvı çıkarır, bu sıvı hava ile temas edince kırmızı olur, iki saat sonra kırmızımtırak portakal esmeri renk alır ve acıdır. Mantarın tadı acıdır fakat nahoş değildir, lezzetlidir.

Misir

Misir, yani mısır, Karadenizli'nin, hele de fukara ise, hem ekmeğidir hem de katığı. Ekmeği, çorbası, aşı, patlağı daha neleri neleri yapılır. Püskülünden bıyıklar mı yapılmaz, sapından yastıklar mı doldurulmaz. Mısır ununa bulamadan hamsinin bile tadı eksik kalır.

Rahmetli Erkan Ocaklı ne de güzel söylerdi:

Misiri kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu (Nakarat)

Suda pişmiş misiri tuzlayıp yiyeceksin
Misirin türküsünü benden dinleyeceksin

(Nakarat)

Köydeki kızlarınan ırgatlıklar ederduk
Misirn püskülünden sigaralar içerduk

(Nakarat)

Korko çorbası derler misirin çorbasına
Benden selamlar olsun misirin babasına

(Nakarat)

Misirin ekmeğini ederler saç altına
Bizim sofrada misir benzer sarı altına

(Nakarat)

Gardaş beşikte seni nenen donatmadı mı
Seni yaradan Mevla beni yaratmadı mı

(Nakarat)

Avu (Ağu) Çiçeği

Avu çiçeği

Görünüşü çok güzeldir. Çiçeği hoşça kokar. Koyun-kuzu yerse zehirlenir. Avuluklar çerek ve çamların tetişmesi için güzel bir ortam oluşturur.